Overzicht van de gebruikte symbolen

Digitalisering Lokale besturen spelen een cruciale rol in de digitale transformatie van de samenleving, vooral in het versterken van de digitale basisvaardigheden van de burgers. Ook voor de digitale transitie van de lokale besturen zelf (met zowel het digitaliseren, innoveren en professionaliseren van interne processen als van de dienstverlening aan burgers) moet nog veel gebeuren. De digitale transformatie is daarom ook een zaak van organisatie-inrichting en – ontwikkeling.
Gezondheid Een effectief en cliëntgericht zorgsysteem is gebaat bij lokale besturen die zorgaanbieders en -voorzieningen kunnen aansturen en voor afstemming kunnen zorgen. Dat bevordert de toegankelijkheid tot zorg, alsook de coördinatie en samenwerking tussen zorgverleners. Lokale besturen hebben ook een belangrijke rol in de preventieve gezondheidszorg en moeten daarom actief naar oplossingen zoeken. In de geestelijke gezondheidszorg is het lokale niveau belangrijk voor het opzetten van een buurtgerichte werking. Dit moet bijdragen aan de werkelijke inclusie van mensen met geestelijke gezondheidsproblemen in de samenleving.
HR-trends De zoektocht naar geschikte profielen voor diverse functies is steeds uitdagender. Bovendien vond er de laatste decennia een enorme professionalisering plaats van het personeel binnen de lokale besturen. Deze druk, gekoppeld aan de noodzaak om kwalitatieve dienstverlening te handhaven met minder personeel en verhoogde efficiëntie-eisen, belast het mentale welzijn en de werksfeer. Lokale besturen worden daarbij geconfronteerd met problemen zoals burn-out en langdurige uitval van medewerkers. Deze uitdagingen worden verder verergerd door verschillende tendensen zoals de krapte op de arbeidsmarkt, het belang van het hebben van voldoende professioneel personeel, werving en retentie, knelpuntberoepen, het opkomende concept van het nieuwe werken, de generatiekloof en het belang van een goede werkprivébalans. Lokalen besturen zijn gedwongen zich nog aantrekkelijker te gaan profileren als werkgevers.
Integere overheid Door een opeenstapeling van verschillende dossiers rond het al dan niet integer handelen van politici, zijn deontologie en integriteit in de politiek plots actueler dan ooit. Verschillende zaken die in de pers aangehaald worden, beïnvloeden de beeldvorming over politici. Het is voor de lokale besturen dan ook een enorme uitdaging om de burger te overtuigen dat ze wel integer en deontologisch handelen. Bij de politieke instellingen scoren de gemeentelijke instellingen over het algemeen beter dan de instellingen op provinciaal, Vlaams, federaal en Europees niveau. Toch blijft verder werken aan het vertrouwen van die burger een belangrijk aandachtspunt.
Toegankelijkheid Gelet op de maatschappelijke tendensen van verjonging, vergrijzing en superdiversiteit gaat integrale toegankelijkheid verder dan een publiek toegankelijke infrastructuur en omgeving voor personen met een handicap en minder mobiele personen. Het omvat ook een heldere communicatie, klantvriendelijkheid en toegankelijke dienstverlening, rekening houdend met diverse aspecten zoals culturele diversiteit, genderdiversiteit, (digitale) ongeletterdheid en financiële drempels. Niet alleen personen met een beperking profiteren hiervan, maar ook jonge gezinnen, senioren en andere diverse groepen in de samenleving.
Meer doen met minder De verwachtingen ten aanzien van de lokale besturen liggen hoog om nieuwe taken snel en efficiënt uit te voeren binnen het kader dat wordt opgelegd. Daarbij worden de lokale besturen geconfronteerd met een stijgende complexiteit van samenleving en wetgeving. Regels worden steeds moeilijker, met slechts een beperkte lokale autonomie. Op momenten dat er echter gespecialiseerde kennis of uitzonderlijke investeringen noodzakelijk zijn, is het voor lokale besturen moeilijk om voldoende middelen te mobiliseren. Dit kan een rem zijn op innovatief beleid, waardoor lokale besturen genoodzaakt zijn tot regionale en intergemeentelijke samenwerking. Investering in onderlinge samenwerking en afstemming is hierbij cruciaal. De bestaande samenwerkingsstructuren schieten soms te kort, strategieën en stappenplannen raken nauwelijks op elkaar afgestemd waardoor uitdagingen nog te vaak verkokerd worden aangepakt.
Mondige burger Burgers zijn beter geschoold en hebben meer en eenvoudiger toegang tot informatie dan vroeger. Ze zijn mondiger, meer gericht op individuele behoeften en reageren sneller wanneer de overheid tekortschiet, maar willen soms ook hun expertise en hun vrije tijd inzetten om vrijwillig mee te werken aan de doelstellingen van die overheid (bijvoorbeeld via burgerinitiatieven, deelname aan een adviesraad of vrijwilligerswerk). De belastingdruk is hoog en de burger eist terecht dat die middelen efficiënt en effectief gebruikt worden. Door de opkomst van sociale media kan iedereen meteen zijn eis ten opzichte van het lokaal bestuur wereldkundig maken. Een lokaal bestuur moet niet enkel steeds het algemeen belang laten primeren. Het lokaal bestuur heeft ook de plicht om de burger duidelijk te informeren. Dat moet ook allemaal nog eens snel en doeltreffend gebeuren. Communicatie, ook via de nieuwe media, wordt voor de lokale besturen steeds belangrijker, net als burgerinspraak en –participatie.
Samenleven De leefbare en solidaire gemeenschap krijgt een andere invulling door migratie, meer inwoners en meer ontspanningsmogelijkheden. Ze zorgen ervoor dat burgers zich minder onderdeel voelen van één grote gemeenschap. Dat betekent niet dat burgers zich isoleren van elkaar: buurtcomités, lokale afdelingen van koepelverenigingen, burgerinitiatieven en geloofsgemeenschappen tonen dat burgers elkaar opzoeken. Dat lijkt echter meer gefragmenteerd te gebeuren dan als één groot geheel. De rol van het lokaal bestuur om in te zetten op verbinding, met aandacht voor alle noden en verwachtingen is een bijzondere uitdaging.
Verstedelijking Mortsel is een stad die groeit en tegelijkertijd groeien de stedelijke uitdagingen mee. De ruimte in de stad is beperkt en de druk op de beschikbare ruimte wordt steeds groter. Het stedelijk gebied moet slimmer ingericht worden om de groei te accommoderen en te voorzien in de veranderende behoeftes van de burgers. Er moet dus extra ruimte worden gevonden binnen de al verstedelijkte ruimte. Tegelijkertijd is een ingrijpende renovatie nodig van het bestaande patrimonium en vraagt de klimaatopgave een vernieuwing van het publiek domein in functie van de wateropgave, het tegengaan van stedelijke hitte-eilanden en de modal shift. Alsook met de uitrol van nieuwe nutsvoorzieningen zoals gescheiden rioleringsstelsels, elektrische laadinfrastructuur, het Internet of Things, warmtenetten, gasloze wijken, enzovoort. Daarnaast vraagt de maatschappelijke evolutie en toenemende superdiversiteit in onze stad om betaalbare en kwalitatieve huisvesting, duurzame vervoersmiddelen, inclusieve economische groei, tewerkstelling in onze nabije omgeving en voorzieningen die voor alle burgers laagdrempelig en toegankelijk aanwezig zijn. We moeten daarbij ook rekening houden met diverse aspecten van veiligheid, waaronder sociale spanningen, criminaliteit en verkeersveiligheid. Waarbij sociale spanningen veel breder gaat dan veiligheid, maar over samenleven gaat. Dat zijn stuk voor stuk stedelijke opgaven die niet naast elkaar, maar alleen in samenhang met elkaar kunnen worden aangepakt.
Wereldproblemen In een tijd waarin wereldwijde uitdagingen zoals klimaatverandering, pandemieën en geopolitieke conflicten zoals de oorlog in Oekraïne steeds meer lokale gevolgen hebben, wordt het essentieel voor lokale besturen om wendbaar en flexibel te zijn. Denken we maar aan de nood tot duurzaamheid, de dure energieprijzen, het opvangen van vluchtelingen en een sterke zorg. Kenmerkend voor deze wereldproblemen is dat ze niet alleen complex zijn, maar dat het een collectieve verantwoordelijkheid wordt om de problemen en/ of de gevolgen daarvan aan te pakken. Iedere individuele burger wordt mee verantwoordelijk om zelf een steentje bij te dragen. Het lokaal bestuur, dat het dichtst bij de burger staat, heeft hierin een steeds belangrijkere rol op te nemen.
Wijkkracht De digitale participatiecampagne ‘Wijkkracht’ in Mortsel heeft een grote hoeveelheid kwalitatieve input opgeleverd. Inwoners engageerden zich breed, zowel over thema’s als over buurten heen. De analyse toont dat bewoners niet alleen bezorgd zijn over hun leefomgeving, maar ook constructief meedenken over haalbare oplossingen. Hoewel sommige signalen sterk wijkgebonden zijn, komen er duidelijke rode draden naar voren die beleidsoverschrijdend zijn: de roep naar leefbare en verkeersveilige wijken, sterke buurtnetwerken, ondersteuning van mantelzorgers en vrijwilligers, herwaardering van winkelstraten, en de nood aan structureel onderhoud en uitbreiding van kwalitatief groen. De resultaten vormen hiermee een waardevolle bijdrage aan het meerjarenplan van de stad Mortsel.